13 tips om te praten met kinderen over terrorisme

Omdat terrorisme het nieuws blijft domineren 

Al langere tijd domineert terrorisme het nieuws en wellicht zelfs ons zijn. De gebeurtenissen in Parijs en de actuele situatie in Brussel brengen het heel dicht bij huis. Wat ons uiteraard niet de ogen doet sluiten voor de schrijnende situaties in bijvoorbeeld Mali, Beiroet en Syrië. Het zorgt voor gesprekken thuis, het nieuws doet verslag (ook het jeugdjournaal en het zapp weekjournaal). Vragen van kinderen komen vanzelf, misschien zelfs angsten, en kinderen kunnen soms schokkende beelden zien.

Schreef ik vorige week nog tips om met kinderen te praten over de recente aanslagen in Parijs, nu voel ik bij mijzelf de behoefte om tips te schijven die je als ouder en leerkracht handvatten geven in ingewikkelde gesprekken over terrorisme. Kun je dit überhaupt wel uitleggen? Ook bij mijzelf ontstaat de behoefte hierover meer te weten vanuit mijn eigen gezinssituatie en vanuit mijn functie als leerkracht in het basisonderwijs. Vanmorgen nog vroeg mijn zoon van negen jaar, met de beelden van Brussel op de achtergrond, of dat ook in Nederland kan gebeuren. Ik moest eerlijk tegen hem zijn en zeggen dat ik dat niet wist, maar kon hem wel vertellen dat er naast de politie nog een veiligheidsdienst is die heel veel informatie heeft en er alles aan doet om ervoor te zorgen dat de inwoners van landen veilig zijn. Hij ging verder met zijn huiswerk.

Voor de onderstaande tips maakte ik gebruik van de site www.quickanddirtytips.com.

Jonge kinderen (peuters en kleuters)

  1. Probeer te voorkomen dat jonge kinderen schokkende video’s zien. Het onderscheid tussen fantasie en werkelijkheid is voor jonge kinderen nog ingewikkeld. Probeer ook gesprekken, zeker wanneer er veel emotie bij komt kijken, over dit onderwerp uit te stellen tot de jonge kinderen slapen.
  2. Wanneer je je peuter of kleuter aantreft kijkend naar een fragment op de televisie wat schokkend is, bewaar de rust en zet de televisie uit. Zeg: ‘We laten de televisie even met rust, laten we kijken naar wat je net aan het doen was.’ Voorkom een schok door heel gehaast de afstandsbediening te pakken of door jouw hand voor de ogen van je kind te plaatsen. Dan kan het een zeer grote impact op kinderen hebben en zelfs angst of schuldgevoel veroorzaken.
  3. Wanneer kinderen de gebeurtenissen verweven in hun spel; sluit dan aan bij het spel en speel mee tot iedereen in het spel veilig is. Wanneer bijvoorbeeld een kind een LEGO gebouw kapot maakt door ‘bommen’, zeg dan dat je de bouwers en beveiligers roept. Samen met het kind kun je manieren bedenken om het gebouw te beveiligen, een hoge muur of een kussen er tegenaan. In dit geval is het element veiligheid veel belangrijker dan nauwkeurigheid. En natuurlijk: geef het kind knuffels: een non-verbaal gevoel van veiligheid is voor deze leeftijdscategorie heel belangrijk.

Kinderen vanaf zes jaar 

  1. Met oudere kinderen start je het gesprek door te vragen naar wat ze hebben gehoord of hebben gezien. Wat wordt er op school gezegd over terrorisme of IS? Wanneer kinderen hier niet op reageren hoef je er niet op door te gaan. Immers, je laat als ouder merken dat je er bent. Je hoeft kinderen niet te forceren om te antwoorden. Het is goed voor kinderen om te weten dat je bereid bent om er zonder voordelen, over te praten of aandacht aan te besteden. Dan weten ze je te vinden wanneer ze er behoefte aan hebben.

Wanneer kinderen vertellen wat ze hebben gehoord, wees alert op drie dingen; angsten, misperceptie en vragen.

  1. Wanneer er angsten zijn: normaliseer deze gevoelens. Vertel dat er veel kinderen en zelfs volwassenen zijn die hetzelfde voelen. En dat het ook eng was. Ga niet sussen of zeggen dat ze niet bang hoeven te zijn; in dat geval voelen ze zich niet serieus genomen en zelfs niet veilig. En je wilt toch dat ze dit soort zaken met je blijven bespreken.
  2. Benoem alle helpende diensten. Verzeker kinderen ervan dat het leger, de politie en andere instanties er alles aan doen om de veiligheid te waarborgen. Probeer je kind vertrouwen in de mensheid mee te geven.
  3. Highlight afstand. Om angsten in goede banen te leiden is het goed om te benadrukken dat er nog enige afstand is tussen de locatie van terrorisme of dreiging daarvan. Sommige kinderen zien niet in of het betreffende land de volgende plaats is of een ander continent. Eventueel kun je er een wereldkaart of wereldbol bij pakken. Ik besef me dat ten tijde van dit schrijven de terreurdreiging in Brussel zeer nabij is. Eerlijkheid is belangrijk. En je kunt teruggrijpen en versterken dat er veel hulpdiensten zijn.
  4. Benadruk de zeldzaamheid van deze gebeurtenissen. Op dit moment is het het veel in het nieuws, toch is het goed om ons bewust te zijn van de zeldzaamheid van dit soort gebeurtenissen.
  5. Herinner kinderen eraan dat de meeste mensen goed zijn. Ondanks dat er nu terroristen in het nieuws zijn die geweld gebruiken, zijn de meeste mensen goed. Benadruk dat van alle mensen in de wereld, de meeste geen terroristen zijn. De meeste mensen lossen conflicten op in vrede.
  6. Stel misvattingen subtiel bij. Wanneer kinderen generaliserende uitspraken doen; bijvoorbeeld dat alle moslims gewelddadig zijn, grijp dit moment dan aan als een leermoment. Je kunt kinderen dan leren over vooroordelen en vertellen dat terroristen geweld gebruiken en mensen bang maken. Daarentegen zijn bijna alle moslims vredevol.
  7. Wanneer kinderen er grapjes over maken: vertel dan dat jonge kinderen het concept dood nog niet snappen en ook niet dat onschuldige mensen worden gedood. Versterk op dat moment dat geweld niet iets is om om te lachen en dat het verdrietig is dat mensen worden gedood.

Als er vragen worden gesteld.

  1. Luister naar de angsten in hun vragen. Wanneer kinderen vragen:’ Zou dat hier kunnen gebeuren? ‘Antwoord dan niet ‘gewoon’ met nee, maar benadruk welke mensen er allemaal aan het werk zijn om onze veiligheid te waarborgen. Maak hier een lijst van: politie, leger, de minister-president, diplomaten, de veiligheidsdienst etc. Wanneer kinderen (dat zullen vooral de iets jongere kinderen zijn) deze lijst zelf aanvullen met superhelden; prima!
  2. Help kinderen vanaf 8 jaar om actie te ondernemen. Kinderen vanaf deze leeftijd zullen moeite hebben met de onrechtvaardigheid op de wereld en willen wellicht iets doen. Zij willen meewerken aan een betere wereld. Bekijk terplekke wat de kinderen kunnen bijdragen (welke goede doelen kunnen worden gesteund en welke acties kunnen hieraan bijdragen). Zorg ervoor dat kinderen zich krachtig voelen door iets te doen.

 

 

 

 

VERLANGLIJSTJE VAN EEN KIND IN DE ROUW: WAT KUN JE DOEN?

 

Sinterklaas cd

Wat zou er staan op het Sinterklaasverlanglijstje van een kind dat rouwt? Misschien is er wel een gelovig kind dat al kan schrijven: en dit kind schrijft op zijn lijstje zet dat hij zijn vader terug wil. Of dat zijn ouders weer bij elkaar komen. En dan waarschijnlijk opgeschreven onder het spectaculaire speelgoed dat hij ook wil hebben. Want dat zijn kinderen: ze lijken de rouwbeleving in en uit te gaan, ze rouwen in stukjes.

Jongere kinderen zeggen het misschien spontaan of vragen het daadwerkelijk aan Sinterklaas. Er zullen ook kinderen zijn die het denken en niet durven zeggen. Die aanvoelen dat het moeilijk is voor hun ouders of directe omgeving.  En oudere kinderen snappen natuurlijk dat de overleden persoon niet meer terug kan komen, maar feestdagen kunnen extra dat gevoel van gemis activeren; bij kinderen én bij volwassenen.

Stille verlangens, uitgesproken verlangens. Er spreekt een behoefte uit. Kinderen zoeken de verbinding met hoe het vorig jaar was, hoe het was voordat hun levensverhaal voorgoed veranderde. Dat mama altijd pepernoten bakte en nu oma. Maar dat gaat toch anders. Of dat je kleine broertje op 5 december altijd al een uur voor het raam stond te kijken of hij Piet aan zag komen. Wiebelend van spanning. Dit jaar staat hij er niet meer. Of dat kinderen Sinterklaas twee keer vieren omdat hun ouders gescheiden zijn.

Het kan zijn dat een kind niets laat merken, zeker als er tijdens het vieren een feest meer mensen zijn. Een kind wil zijn kwetsbaarheid niet tonen maar kan het van binnen heel moeilijk hebben. En uiteraard willen ze ook gewoon plezier hebben en cadeautjes ontvangen. Hieronder zet ik een aantal tips uiteen voor het vieren van Sinterklaas wanneer er veel veranderd is in het gezin of in de directe omgeving. Deze tips zijn ook van toepassing in klassen en groepen.

In het gezin: 

  1. Leg een kind uit hoe jij je voelt. Het tonen van oprechte gevoelens is belangrijk. En daarbij leg je uit dat dit niet door hem komt, maar door de situatie. Door de eigen gevoelens te tonen en uit te leggen geef je kinderen het goede voorbeeld.
  2. Vertel een kind dat zijn gevoel er mag zijn. Kinderen kunnen blij zijn omdat ze een mooi cadeau krijgen en kort daarna heel verdrietig zijn; op dat moment voelen ze de pijn van het gemis. Benadruk dat dit mag en dat het erbij hoort. Ook kan het zijn dat kinderen zich heel blij voelen en bijvoorbeeld niet hoeven te huilen. Hier kan dan schuldgevoel bij komen kijken. Maak kinderen duidelijk dat ze blij kunnen zijn en plezier kunnen hebben. Dit doet niets af aan hun gemis.
  3. Bekijk wat werkt voor een kind en de omgeving (familie). Voel je niet verplicht om aan alles mee te doen. Een ieder rouwt op eigen wijze en het verschilt wat goed voelt. Blijf bij jezelf. En kijk goed naar de voorkeuren van een kind.
  4. Houdt zoveel mogelijk vast aan tradities die gewoon zijn in het gezin. Dit geeft kinderen houvast en veiligheid. Tevens zullen ze de warmte van het samenzijn tijdens het Sinterklaasfeest ervaren. Ook als er verdriet is. Het doorleven van de pijn is een belangrijk element in de rouwverwerking.

In de klas: 

  1. Benoem het verlies in de klas. En geef aan dat het voor het betreffende kind een moeilijke tijd is. Dat tijdens feestdagen het gemis extra pijnlijk kan zijn.
  2. Doe iets samen met de klas. Laat de kinderen eventueel een gedicht maken voor het kind. Of een andere tekst bedenken op een bekende Sinterklaasmelodie.
  3. Bedenk met de klas een ritueel. Wanneer een kind uit de klas is overleden, dan kan de klas een ritueel bedenken om het kind te gedenken. Even stil zijn met z’n allen voorafgaand aan het feest bijvoorbeeld. Er kan een kaarsje branden, iets voorgedragen worden.
  4. Geef als leerkracht een kleine krachtgever aan het kind. Bijvoorbeeld een kaart met kleine tekst, een mooie steen etc. Zie ook hieronder bij wat je het kind kunt geven.

Dingen die je kunt doen of geven:

  1. Sta voorafgaand aan pakjesavond met z’n allen stil bij het verlies van een dierbare. Er kunnen een paar mooie woorden gezegd worden. Eventueel in dichtvorm.
  2. Maak met de kinderen een Sinterklaaslichtjeshouder, bijvoorbeeld van een oude jampot. Dit lichtje kan branden bij de foto van diegene die er niet meer is.
  3. Geef het kind in de schoen of op pakjesavond een cadeau wat een onderdeel kan zijn in het rouwproces. Bijvoorbeeld een fotolijstje (eventueel met versiersels om zelf te versieren naar eigen smaak), een medaillon met foto, een herinneringskoffertje, een dagboek. Uiteraard zit dit cadeautje tussen andere luchtigere cadeautjes die het kind wil hebben. Echter, zo’n specifiek cadeau geeft het kind erkenning en vertelt dat het gemis er mag zijn. Ook tijdens gezellig samenzijn; het wordt niet vergeten.
  4. Geef het kind een steun gevend gedicht; dit kan ook uit ‘ Sinterklaas’ zijn naam.
  5. Geef het kind een bijzondere edelsteen; bijvoorbeeld de granaat, de heliotroop en de onyx. Stop dit in een mooi doosje met een uitleg erbij.
  6. Geeft het kind de chocoladeletter van diegene die er niet bij is. Misschien beladen maar ook mooi. Helemaal als je een hele speciale kiest, mooi versierd.

Vandaag in de klas; stilte en gesprekken

Weekendkring

Vanmorgen tijdens de weekendkring. Op mijn vraag of de kinderen iets wilde vertellen over het weekend, kwam daadwerkelijk ieder kind met een verhaal over Sinterklaas of de Pieten, of een schoencadeau. Fijn, kinderen van 4 en 5 jaar die alleen Sinterklaas als trending topic hebben ervaren.

Tekening in detail

Vorig schooljaar bij de aanslag op Charlie Hebdo was het anders. Een jongen van toen zes jaar tekende tot in detail de aanslag na. Hij had het gezien op het nieuws, vertelde erover aan de tekentafel en kon precies vertellen waar de schutter stond. Ik had met de kleuters die toen aan die tafel zaten een fijn gesprek. Hij tekende een sombere tekening, maar wat was het fijn dat een meisje naast hem  een vrolijke felgekleurde bloem tekende. Donker naast licht. Iets waar we verdrietig van werden en een tekening wat vrolijkheid in ons naar boven bracht.

Bidden voor vrede

Deze ochtend deed ik in de kring de kaars aan en ik vertelde de kinderen dat ik graag wilde bidden over vrede. Want er zijn delen op de wereld waar het oorlog is; sommige kleuters zag ik knikken. De kinderen zeiden de zinnen na en het voelde fijn. De sfeer was goed. Er was aandacht voor datgene wat belangrijk is op dit moment, zonder dat ik expliciet hoefde te benoemen wat er zich op vrijdag 13 november heeft afgespeeld. Maar in mijn hoofd was het duidelijk aanwezig.

Ruimte scheppen

Een leerkracht van groep 7/8 sprak ik na schooltijd. Zij had een mooi en open gesprek gehad met haar leerlingen. Er was een goede sfeer. En soms werd er een moeilijke vraag gesteld. Waarop de desbetreffende leerkracht kon antwoorden met stilte, want leerlingen denken hardop en vallen elkaar bij. Wat de leerkracht deed was ruimte scheppen en bijsturen waar nodig.

Leren voor het leven

Een goede vriendin van mij geeft les in groep 7. Ook zij gaf aan lang gesproken te hebben met kinderen. Voorafgaand aan het gesprek liet zij het Zapp weekjournaal zien. Daarna volgde het gesprek als vanzelf. Een islamitisch meisje in de klas gaf aan dat dit niet haar geloof is. Gevoelens werden geuit. En wat mooi dat dit in een groep met relatief jonge kinderen,  onze toekomst, uitgesproken kan worden. Dit is leren voor het leven.Toen er weer gerekend moest worden gaf een jongen aan moeite te hebben. Het kostte hem klaarblijkelijk moeite om te schakelen.

Een eetlepel samenzijn

Dit zijn slechts enkele voorbeelden van hoe het eraan toeging in de klassen vandaag. Bijzonder. De kracht van kinderen wordt maar weer eens duidelijk. En dit leren wat we nu doen is leren voor het leven. Iets wat niet alleen vandaag gebeurt maar waar we eigenlijk elke dag mee bezig zijn. En ik? Van de week ga ik met mijn kleuters een recept voor vrede maken. Een eetlepel samenzijn, een theelepel knuffels etc. Voor mij voelt het goed, en de kleuters in mijn klas zijn onbewust bezig met een onderwerp dat we niet vaak genoeg kunnen benoemen: vrede!

 

 

 

 

 

 

Het antwoord op geweld is…vrede. 6 tips voor werkvormen met kinderen.

Gezien de recente gebeurtenissen is het wellicht steungevend en helpend voor kinderen om aandacht te besteden aan het thema vrede. En misschien is het soms beter als we dit jaar iets eerder aanhaken bij dit onderwerp (in plaats van met Kerst). Als een tegenhanger van het nare nieuws waar ook de kinderen wel een en ander van meekrijgen en wat bepaalde gevoelens met zich meebrengt. Dat ervaren we ook als volwassenen.

Aandacht besteden aan het thema vrede stimuleert het samenzijn en het voelen van verbondenheid. Tevens wil ik benadrukken dat de manier waarop je eventueel omgaat met werkvormen groeps- of kind afhankelijk is. Je voelt als leerkracht of ouder als beste aan wat de kinderen nodig hebben. In de ene groep zal er meer discussie zijn dan in de andere. Dit kan ook te maken hebben met de achtergronden van de kinderen in een groep.

Ik geef een aantal ideeën voor werkvormen. Ik heb geen leeftijdscategorieën gemaakt omdat ik denk dat je heel goed zelf je keuze hierin kunt maken. Evenals het aanpassen natuurlijk. Zie het als inspiratie!

Symbolen voor vrede

  • Internationaal symbool voor de vrede
  • Vredesduif
  • Regenboog
  • V-teken: een gelijktijdig opgestoken wijsvinger en middelvinger

Een symbool kan krachtig werken omdat er een wereld achter dat symbool zit. Over die wereld kun je met kinderen werken op verschillende manieren. Met de groep kan besproken welk symbool zij het krachtigst vinden. Er zijn verschillende werkvormen die passen bij deze symbolen.duifsymboolvrede2symboolvrede

  1. Vredesduif met vingerafdrukkenvredesduif vingeradruk

Druk het contour van een vredesduif groot af (bijvoorbee
ld op a3). Elk kind kiest een kleur verf en kan een aantal keer zijn vingerafdruk zetten in de vredesduif. Onder de afbeelding zet je een legenda van de kleur verf met daarachter de naam. Spreek met de ki
nderen goed af wat het betekent dat jullie dit maken met de klas. Eventueel is dit ook schoolbreed uit te voeren door elke klas een een kleur te geven. Uiteraard moet de vredesduif dan groter worden weergegeven.

2. Peacemakers en peacebreakers

Met de kinderen kan nagedacht worden over dingen die vrede bevorderen en stimuleren. Ook kan er weergegeven worden hoe vrede verstoord wordt. Ik denk dat dit een geschikte activiteit is voor de bovenbouw van de basisschool. Mooi ook om in de klas op te hangen. Regelmatig kan er een terugkoppeling plaats vinden.

peacemakers peacebreakers

3. Brainstorm over vrede met post-its 

Zorg dat je voor elk kind een stapeltje post-its hebt. Laat ze in drie ronden elke keer 2 minuten brainstormen over vrede. De kinderen doen dit in stilte. Elke ronde stel je een vraag centraal. De kinderen plakken de post-its met hun gedachten/ideeën op hun eigen tafel. Daarna kunnen ze per tafelgroep de post-its ordenen. Eventueel kunnen de post-its op een centrale plek in de klas worden gehangen.

Vragen per ronde:

-Hoe ziet vrede eruit?

-Hoe klinkt vrede?

-Hoe voelt vrede?

brainstormvredepostits

4. Maak een vredesposter 

Een kind kan met eigen creativiteit weergeven hoe vrede voor hem er uitziet.

peace-poster-supplies-

5. Vredeskralen 

Voor elk continent rijgen de kinderen kralen aan een stukje touw (7 grote kralen). Deze continenten staan in verbinding met elkaar. Wereldvrede. Eventueel kun je er een bel aan maken. Want vrede mag gehoord worden. Een krachtgever die de vrede aanwezig houdt in de klas of thuis door de vredeskralen mooi op te hang
en.

peacebeads

6. Groepsfoto 

symboolvrede2Soms is het misschien vervelend wanneer kinderen dit teken op een foto uitbeelden. Nu mag het. Maak een groepsfoto waarop de kinderen dit teken laten zien. Hang deze foto in de klas op en schrijf eronder waarom deze foto gemaakt is.

Met kinderen praten over de aanslagen in Parijs: 12 tips

De gebeurtenissen van gisteren laten me niet los en waneer ik het nieuws en de sociale media bekijk merk ik dat dit uiteraard voor heel veel anderen ook geldt. Verschillende emoties komen hierbij kijken en natuurlijk denk ik aan mijn kids. Je wilt ze zo graag een zorgeloos bestaan geven. Hoe praat je met kinderen over een heftige gebeurtenis? Een aantal tips die ik gedeeltelijk heb overgenomen van een Amerikaans blog (www.whatsyourgrief.com)

  1. Wees je bewust van je eigen gevoelens wanneer je met je kinderen in gesprek gaat over een moeilijk en complex onderwerp. Het is fijn als je met de emoties onder controle zo’n gesprek aan kunt gaan.
  2. Laat het kind het gesprek leiden. Stimuleer het kind om te vertellen wat het heeft gehoord, wat de zorgen en angsten zijn. Vertel dat alle vragen gesteld mogen worden eb besteedt uitgebreid aandacht aan de emoties die het kind voelt.
  3. Wanneer kinderen stil zijn betekent het niet dat ze niet meekrijgen wat er gebeurt. Alle kinderen zijn verschillend en sommigen voelen zich niet comfortabel wanneer ze hierover praten. Geef je kinderen aan dat ze altijd bij je terecht kunnen wanneer ze vragen hebben. Soms komen kinderen wat later met vragen. Dit kan komen doordat ze het nieuws later oppakken of omdat ze op school opnieuw geconfronteerd worden met het nieuwsfeit.
  4. Radio, tv en internet geven ons 24 uur per dag nieuws: stel een limiet. Al gauw zijn we heel veel uren per dag met het nieuws bezig wanneer er iets heftigs gebeurt. Kinderen krijgen hier veel van mee, ook al lijken ze geen aandacht te hebben. Het is goed om gezette tijden aan te houden voor het kijken van nieuws.
  5. Bespreek specifieke angsten. Kinderen kunnen angstig worden van dit soort situaties. Ze betrekken het bijvoorbeeld op hun eigen leven. Parijs is niet ver weg. Misschien zijn ze er geweest. Eurodisney: het komt echt hun belevingswereld binnen. Sussen en zeggen: ‘ maak je geen zorgen, er zal on niets gebeuren’  heeft geen zin. Kinderen voelen het aan wanneer je valse of onrealistische zekerheden geeft. Wat wel interessant is om samen met het kind te bekijken wat we tegenover angst kunnen zetten: vertrouwen, samenzijn, mooie dingen.
  6. Bespreek wat er allemaal wordt gedaan om iedereen in veiligheid te houden. Je kunt uitleggen dat je als ouder alles doet om je kinderen veiligheid te bieden. Dat de politie in Frankrijk er alles aan doet om de mensen in veiligheid te brengen en dat de politie in Nederland ook zorgt voor veiligheid.
  7. Houd de leeftijd van je kind in de gaten. Jonge kinderen kunnen nog magisch denken, kinderen van zes zijn erg geïnteresseerd in feiten. Weer oudere kinderen (9 jaar) kunnen gruwelen bij de feiten. En pubers zijn bezig met een losmakingsproces (op eigen benen staan).
  8. Detailmanagement is belangrijk. Je kunt er over praten met kinderen, dit is belangrijk. Kinderen hoeven niet alle details te weten. Maak hierin een keuze.
  9. Leg de zeldzaamheid van dit soort gebeurtenissen uit. Je kunt misschien niet zeggen dat het nooit meer zal gebeuren. Je kunt wel duidelijk maken dat dit soort gebeurtenissen zeer zeldzaam zijn. 
  10. Onderzoek mogelijkheden om weer rustig te worden. Uiteraard ken je als ouder je kind het beste en weet je wat het kind afleiding en ontspanning geeft. Samen met het kind brainstormen kan natuurlijk ook. Mijnzoon van 9 wordt rustig wanneer hij het liedje van Kinderen voor Kinderen luistert ‘ Als ik de baas zou zijn van het journaal’. Hij bedenkt dan allemaal leuke dingen die hij in het nieuws zou willen vertellen. Als tegenhanger van al het nare nieuws.
  11. Houd je aan de routine van de dag en breng tijd samen door. Wanneer kinderen angstig zijn is het goed om tijd samen door te brengen. Ook de routine van de dag geeft kinderen veiligheid.
  12. Wanneer je het nieuws ziet, benadruk dan wat de hulpverleners allemaal doen. Dat er zoveel mensen zijn die helpen, dat er zoveel mensen zijn op de wereld die zorgen voor een ander!

 

 

Dromen

Dromen over vroeger

Wat is er al geweest?

Dromen over vroeger

Wat ontroerde me het meest?

 

Dromen over nu

Lukt het deze dag?

Dromen over nu

droom ik met een lach?

 

Dromen over later

Wat zal het zijn dan?

Dromen over later

Zijn grenzeloos, alles kan!

(Esther Ruël Engelman, 1 november 2015)

 

Recensie boek: Overal en ergens

Verwerken is niet loslaten maar anders leren vasthouden

Overal-en-ergens

 

Al eventjes heb ik  het prentenboek ‘ Overal en ergens’ in mijn bezit. Een verhaal waar je stil wordt. Een verhaal dat verbindingen legt met je verleden en op die manier de toekomst zin geeft. Het raakt je leven aan in verschillende dimensies. Aan de hand van een aantal elementen wil ik de kracht van dit boek weergeven. Het boek benadrukt de uitspraak van Manu Keirse: ‘Verwerken is niet loslaten maar anders leren vasthouden.’

Verbondenheid 

Yolanda verliest haar moeder en gaat naar haar op zoek. Door haar zoektocht voelt ze de verbondenheid met haar omgeving. Immers zij zijn op hun manier ook op zoek naar de moeder van Yolanda.

Symbolen

Symbolen zijn dingen uit de alledaagse wereld die voor een persoon kunnen verwijzen naar een diepere werkelijkheid; het kan een intuïtieve waarneming activeren die heel de persoon raakt. Op zoek naar haar moeder komt Yolanda verschillende symbolen tegen die haar raken.

Eigen zoektocht

Yolanda gaat een eigen weg en een eigen zoektocht. In verbinding met de dierbaren om haar heen vindt ze uiteindelijk haar moeder. Ze vindt haar moeder in herinneringen, in anderen, in dingen, in emotie. Haar zoektocht heeft haar de mogelijkheid om stukje bij beetje het verlies van haar moeder te integreren in haar leven. Op deze manier kan ze verbinding maken met de toekomst.

Over erkennen en leren 

Dit boek kan kinderen troost geven en erkent hen in in hun verlies. Niet alleen de tekst is steunend en kan bijdragen aan de competenties van kinderen om hun verlies, hun gouden traan, te integreren in hun levensverhaal, ook de illustraties zijn troostrijk en warm.  Verbondenheid, symbolen, de eigen manier van omgaan met verlies; ze geven diegene die het waardevolle initiatief neemt om dit boek voor te lezen aan een kind een bron aan rijk materiaal: om te bekijken, om bij stil te staan, om te koesteren en om te lezen en nog een keer en nog een keer. Omdat het zo ook werkt met omgaan met verlies. De gouden traan van Yolanda mag er zijn. De gouden tranen van alle kinderen verdienen erkenning. Een boek om erkenning te ervaren en om te leren over verlies.