Rouwknap, een uitleg voor kinderen

Rouwknap

Wat is rouwen nu precies? Dat is een moeilijke vraag; maar eigenlijk is rouwen datgene wat je doet om te begrijpen dat iemand er niet meer is. Of om in te zien dat een situatie voor altijd anders is. Jouw persoonlijk verlies is jouw gouden traan; de traan die anders is als al die andere tranen die je hebt gehuild. Rouwen maakt je bewust van het feit dat je levensverhaal veranderd is. En rouwen zorgt ervoor dat je uiteindelijk zelfs weer zin hebt om dingen te doen.

Moet je voor rouwen knap zijn?

Jazeker, want rouwen is best moeilijk en kost veel tijd en energie. Rouwen is eigenlijk nooit helemaal klaar. Soms komt het een tijd niet en dan weer een lange tijd wel. Maar het fijne is dat iedereen kan rouwen, want iedereen is knap. Iedereen is knap op verschillende manieren en dit is van invloed op je rouwproces; de manier waarop je het persoonlijk verlies dat je meemaakt integreert in je dagelijks leven. Als er zoveel verschillende manieren zijn om knap te zijn dan zijn er ook uiteenlopende manieren om te rouwen; iedereen is rouwknap. Er is niet slechts één manier om te werken aan je verlies. Soms moet je anderen laten zien hoe jij rouwt omdat ze het niet helemaal snappen. Maar dat kun je wel, want jij bent rouwknap!

Ik rouw knap, op mijn manier

Ik werk aan mijn gouden traan

Ik leer om mijn gouden traan, aan anderen te laten zien.

Ik neem mijn verlies voor altijd mee. 

Want dit is mijn leven.

 

vierkantje 05

 

 

 

 

 

Aangrijpend bericht van een juf: met het hart geschreven

Vandaag ontving Mijn gouden traan een aangrijpend bericht van een juf. Een bericht over het plotselinge overlijden van een leerling op haar school. Deze juf beschrijft krachtig het verloop van deze dag. Een bericht over het bieden van warmte en veiligheid. Over er zijn voor de kinderen en het vieren van uniciteit. Over leren voor en over het leven. Laat je inspireren. Deze bijzondere juf gaf toestemming voor het delen van haar tekst: met het hart geschreven. Mijn gouden traan wenst deze juf, haar collega’s en de leerlingen van haar school veel kracht toe.

Leerkracht zijn…
En dan heb je net met je klas de carnavalsact geoefend, krijg je te horen dat een leerling uit een andere klas vannacht plotseling overleden is…
Je herpakt jezelf zo goed als mogelijk, stapt je klas binnen, maakt een kring en vertelt hen het droevige nieuws. Je vangt de leerlingen op, beantwoordt vragen, observeert hoe iedere leerling het verwerkt, troost, geeft een leerling de ruimte even uit de kring te stappen, past je programma aan…

Sommige leerlingen gaan hun gevoelens op papier zetten mbv de computer (prachtig gedicht, mooie oprechte woorden komen tevoorschijn), anderen gaan met lego bouwen (prachtige gesprekken voeren ze met elkaar; vragen die ze hebben worden door de ander beantwoordt), de een gaat muziek maken op een keybord (koptelefoon op, eerst heel druk maar na een tijdje rustig spelend en zelfs soms even helemaal stil). Een andere leerling komt dichtbij de leerkracht zitten, heel stil (ze is blij dat ze de juf mag helpen). Een ander gaat kleuren en stelt me roepend (vandaag mag dat) door de klas vragen (‘komt de kist op school’, ‘mag ik nog wel lachen om een grapje’), een ander zit alleen maar aan zijn tafel te kijken naar anderen (ik laat hem even en troost hem wanneer opeens de tranen komen).

Na een tijdje merk ik dat de leerlingen weer terug naar hun structuur willen; de lessen worden langzaamaan opgepakt. Steeds goed blijven kijkend naar de leerlingen en daar waar nodig is een arm, zakdoek of aanpassing van de les.
Aan het einde van de dag even met z’n allen terugkijken naar het droevige nieuws. Wat hebben we gehoord, wat weten we , wat hebben we gezien en welke vragen hebben we nog???
Morgen geen carnaval op m’n school; we bedenken met de klas een alternatief programma voor de dag van morgen. Ik ontdek dat ze heel goede keuzes met elkaar kunnen maken en bij het verlaten van de klas geef ik iedereen een warme hand. Sommige leerlingen knuffelen even en sommige zeggen lachend ‘tot morgen juf!’. Tot morgen knapperds.
Deze juf is trots op haar klas!

Terugblik op 2015, een invulformulier

Het kan fijn zijn om het overgangsritueel dat Oud en Nieuw heet, kracht bij te zetten door met de kinderen (ook waardevol voor jongeren en volwassenen) een soort documentje in te vullen. Op een Amerikaanse site kwam ik een mooi voorbeeld tegen van zo’n document en deze heb ik aangepast naar het Nederlands. Helemaal leuk om dit elk jaar te doen en de formulieren te bundelen in een boekje. Via onderstaande link kun je het bestand downloaden.

 

Terugblik op 2015

Soms is de tweede keer Kerst na een verlies nog heftiger…..

Dat er iemand voor je is tijdens de feestdagen: en niet alleen de eerste keer maar ook de jaren erna. Anderen zijn belangrijk, maar gun je jezelf de tijd en ruimte om te rouvierkantje 06wen? 

 

 

 

 

 

 

 

De eerste keer Kerstmis vieren na een persoonlijk verlies, en alle andere dagen in dat eerste jaar, die zouden het ergst moeten zijn. Echter, dit gaat niet voor iedereen op. Veel mensen ervaren de tweede Kerstmis als zwaarder, confronterend, voor het eerst volledig bewust van het gemis. Wahtsyourgrief.com geeft een aantal mogelijke redenen waarom het tweede jaar Kerstmis vieren zwaarder kan zijn dan het eerste jaar. Op basis hiervan heb ik een aantal zaken onder elkaar gezet.

  1. Je overlevingsmechanisme staan aan zo’n eerste jaar meer dan aan. Dat geldt voor alle dagen en niet specifiek voor Kerstmis en andere feestdagen. Daardoor kan het ‘bewust missen’  vertroebeld zijn. Alles lijkt vaag. Alle dagen lijken een achtbaan.
  2. Ondanks dat er geen tijdschema is voor rouw, voelen we het geoorloofd om zo’n eerste Kerst bepaalde tradities over te slaan. Iedereen zal dit begrijpen. De druk wordt hoger tijdens een tweede jaar, terwijl het heel goed kan zijn dat het niet goed voelt voor je. Soms doe je dan dingen waar je nog niet aan toe bent. Onthoud, een ieder maakt zijn eigen unieke rouwproces door.
  3. In het eerste jaar wil de omgeving je vaak steunen. Misschien met kleine attenties en gebaren tijdens herkenbare dagen. Om je erdoor heen te slepen. Veel gehoord en ervaren is dat dit verdwijnt de jaren erna. De verantwoordelijkheid voor het inbouwen voor ruimte voor jouw eigen verlies en rouwproces ligt meer bij jezelf. Neem je die ruimte voor jezelf?
  4. De realiteit is daar het tweede jaar. Veel mensen ervaren dan de pijn van het moeten missen; ze hebben de volledige beleving en ervaring dat Kerstmis nu anders is als de jaren ervoor. De vaagheid en automatische overlevingsstand van het eerste jaar is weg.
  5. Waarschijnlijk had je voor jezelf een verwachtingspatroon opgesteld. De verwachting die je van jezelf had, zou kunnen zijn dat het tweede jaar beter zou gaan: dat je dingen weer op orde zou hebben. Dit kan erg tegenvallen.

Neem deze punten in acht, voor jezelf en anderen. Bewustzijn en iets weten over verlies creëert warmte en veiligheid.

Gespreksstarters voor tijdens de feestdagen.

Het kan mooi en waardevol zijn om tijdens de feestdagen door middel van kleine gesprekskaartjes verdieping aan te brengen in het samenzijn. Eveneens een mooie manier om erkenning te geven aan gebeurtenissen van het afgelopen jaar. Ik maakte er een aantal. Misschien inspireert het om zelf nog een aantal vragen of opdrachten te bedenken. Knip de kaartjes uit en stop ze bijvoorbeeld in een leuke schaal. Om de beurt kan iemand er een kaartje uit halen. Via onderstaande link kun je de kaartjes zien en printen.

gespreksstarters

Als iemand in jouw omgeving rouwt. Tips!

Sommige mensen kijken uit naar de feestdagen. Gezellig samenzijn. Even niets, rust. Voor anderen, voor diegenen die iemand verloren zijn, kunnen de feestdagen dagen zijn waar enorm tegenop gezien wordt. Soms is ook de periode voorafgaand al heel beladen. Vaak weet de omgeving niet zo goed hoe hiermee om te gaan. Uiteraard is het per persoon verschillend hoe men omgaat met persoonlijk verlies. Hieronder een aantal tips die het wellicht iets gemakkelijker maken om iemand bij te staan die rouwt. (www.whatsyourgrief.com)

  1. Steun de persoon in hoe hij om wil gaan met de feestdagen. De een zal willen vasthouden aan tradities terwijl een ander het totaal anders gaat doen als voorheen. Onthoud dat er geen goed of fout is.
  2. Help met schoonmaken of koken. Wanneer je rouwt, wat heel hard werken is, kan dit veel energie kosten. Fijn dus als iemand hiermee helpt of het al gedaan heeft.
  3. Help met het decoreren van het huis. Zeker wanneer er kinderen in huis zijn kan dit van groot belang zijn.
  4. Help met het doen van inkopen en eventueel kopen van cadeautjes.
  5. Nodig vriend/familielid uit voor het bijwonen van een kerstviering (uiteraard afhankelijk van de achtergrond van een persoon). Soms zijn er in uitvaartcentra speciale herdenkingsbijeenkomsten in deze periode.
  6. Nodig vriend/familielid bij jou thuis uit tijdens de feestdagen.
  7. Help met het schrijven en versturen van de Kerstkaarten.
  8. Doe een donatie aan goed doel in naam van de overledene. Zo herinner je diegene met veel herkenning.
  9. Zeg niet tegen vriend/familielid dat het nu wel over zou moeten zijn. Of vraag hoe lang geleden het nu is. In plaats daarvan geef hoop door aan te geven dat er een moment komt dat hij/zij weer meer kan genieten van de feestdagen.
  10. Zorg dat er ruimte is om te praten over de overledene. Actief luisteren is hierbij van belang. Laat de ander emoties benoemen. Dit is een belangrijk element uit het rouwproces.
  11. Herinner vriend/familielid eraan dat je aan hem/haar denkt en eveneens aan de overleden persoon. Kaartjes, bezoekjes, telefoontjes doen er echt toe!

Wees niet bang iets verkeerds te zeggen. Aandacht van een naaste is zeer belangrijk voor een persoon die rouwt. Belangrijk is dat je laat merken dat je om de persoon geeft. Dat kan echt het verschil maken!

 

 

Hoe help je kinderen in rouw tijdens de feestdagen? Tips!

Er is geen uitknop voor rouw: ook niet tijdens de feestdagen.

Voor volwassenen en kinderen die rouwen zijn de feestdagen en de periode daaromheen vaak confronterend en beladen. Dat het leven totaal anders is als voorheen, wordt vaak in pijn beleefd. Kinderen laten aan de buitenkant misschien niets merken maar voelen wel degelijk dat er iets anders is. En het is ook zo dat ze graag de feestdagen met alle leuke dingen beleven. Het lijkt een duaal proces. Het een kan niet zonder het ander. Hieronder zet ik een aantal tips uiteen. Daarbij geldt altijd dat de uniciteit van het kind voorop staat. Volg het kind in zijn eigenheid en sluit hierop aan.

In het gezin:

Leg een kind uit hoe jij je (als volwassene) voelt. Het tonen van oprechte gevoelens is belangrijk. En daarbij leg je uit dat het kind maar door de situatie. Door de eigen gevoelens te tonen en uit te leggen geef je kinderen het goede voorbeeld en laat je zien dat emoties erbij horen en er mogen zijn.

Vertel een kind dat zijn gevoel er mag zijn. Kinderen kunnen blij zijn omdat ze een mooi cadeau krijgen en kort daarna heel verdrietig zijn; op dat moment voelen ze de pijn van het gemis. Benadruk dat dit mag en dat het erbij hoort. Ook kan het zijn dat kinderen zich heel blij voelen en bijvoorbeeld niet hoeven te huilen. Hier kan dan schuldgevoel bij komen kijken. Maak kinderen duidelijk dat ze blij kunnen zijn en plezier kunnen hebben. Dit doet niets af aan hun gemis.

Bekijk wat werkt voor een kind en de omgeving (familie). Voel je niet verplicht om aan alles mee te doen. Een ieder rouwt op eigen wijze en het verschilt wat goed voelt. Blijf bij jezelf. En kijk goed naar de voorkeuren van een kind.

Houd zoveel mogelijk vast aan tradities die gewoon zijn in het gezin. Dit geeft kinderen houvast en veiligheid. Tevens zullen ze de warmte van het samenzijn tijdens de feestdagen ervaren. Ook als er verdriet is. Het doorleven van de pijn is een belangrijk element in de rouwverwerking.

In de klas: 

Benoem het verlies in de klas. En geef aan dat het voor het betreffende kind een moeilijke tijd is. Dat tijdens feestdagen het gemis extra pijnlijk kan zijn.

Doe iets samen met de klas. Laat de kinderen eventueel een gedicht maken voor het kind. Of een mooie tekst bedenken op een bekende melodie.

Bedenk met de klas een ritueel. Wanneer een kind uit de klas is overleden of een ouder van een kind, dan kan de klas een ritueel bedenken om het kind te gedenken. Even stil zijn met z’n allen voorafgaand aan het feest bijvoorbeeld. Er kan een kaarsje branden, iets voorgedragen worden.

Geef als leerkracht een kleine krachtgever aan het kind. Bijvoorbeeld een kaart met kleine tekst, een mooie steen etc.

13 tips om te praten met kinderen over terrorisme

Omdat terrorisme het nieuws blijft domineren 

Al langere tijd domineert terrorisme het nieuws en wellicht zelfs ons zijn. De gebeurtenissen in Parijs en de actuele situatie in Brussel brengen het heel dicht bij huis. Wat ons uiteraard niet de ogen doet sluiten voor de schrijnende situaties in bijvoorbeeld Mali, Beiroet en Syrië. Het zorgt voor gesprekken thuis, het nieuws doet verslag (ook het jeugdjournaal en het zapp weekjournaal). Vragen van kinderen komen vanzelf, misschien zelfs angsten, en kinderen kunnen soms schokkende beelden zien.

Schreef ik vorige week nog tips om met kinderen te praten over de recente aanslagen in Parijs, nu voel ik bij mijzelf de behoefte om tips te schijven die je als ouder en leerkracht handvatten geven in ingewikkelde gesprekken over terrorisme. Kun je dit überhaupt wel uitleggen? Ook bij mijzelf ontstaat de behoefte hierover meer te weten vanuit mijn eigen gezinssituatie en vanuit mijn functie als leerkracht in het basisonderwijs. Vanmorgen nog vroeg mijn zoon van negen jaar, met de beelden van Brussel op de achtergrond, of dat ook in Nederland kan gebeuren. Ik moest eerlijk tegen hem zijn en zeggen dat ik dat niet wist, maar kon hem wel vertellen dat er naast de politie nog een veiligheidsdienst is die heel veel informatie heeft en er alles aan doet om ervoor te zorgen dat de inwoners van landen veilig zijn. Hij ging verder met zijn huiswerk.

Voor de onderstaande tips maakte ik gebruik van de site www.quickanddirtytips.com.

Jonge kinderen (peuters en kleuters)

  1. Probeer te voorkomen dat jonge kinderen schokkende video’s zien. Het onderscheid tussen fantasie en werkelijkheid is voor jonge kinderen nog ingewikkeld. Probeer ook gesprekken, zeker wanneer er veel emotie bij komt kijken, over dit onderwerp uit te stellen tot de jonge kinderen slapen.
  2. Wanneer je je peuter of kleuter aantreft kijkend naar een fragment op de televisie wat schokkend is, bewaar de rust en zet de televisie uit. Zeg: ‘We laten de televisie even met rust, laten we kijken naar wat je net aan het doen was.’ Voorkom een schok door heel gehaast de afstandsbediening te pakken of door jouw hand voor de ogen van je kind te plaatsen. Dan kan het een zeer grote impact op kinderen hebben en zelfs angst of schuldgevoel veroorzaken.
  3. Wanneer kinderen de gebeurtenissen verweven in hun spel; sluit dan aan bij het spel en speel mee tot iedereen in het spel veilig is. Wanneer bijvoorbeeld een kind een LEGO gebouw kapot maakt door ‘bommen’, zeg dan dat je de bouwers en beveiligers roept. Samen met het kind kun je manieren bedenken om het gebouw te beveiligen, een hoge muur of een kussen er tegenaan. In dit geval is het element veiligheid veel belangrijker dan nauwkeurigheid. En natuurlijk: geef het kind knuffels: een non-verbaal gevoel van veiligheid is voor deze leeftijdscategorie heel belangrijk.

Kinderen vanaf zes jaar 

  1. Met oudere kinderen start je het gesprek door te vragen naar wat ze hebben gehoord of hebben gezien. Wat wordt er op school gezegd over terrorisme of IS? Wanneer kinderen hier niet op reageren hoef je er niet op door te gaan. Immers, je laat als ouder merken dat je er bent. Je hoeft kinderen niet te forceren om te antwoorden. Het is goed voor kinderen om te weten dat je bereid bent om er zonder voordelen, over te praten of aandacht aan te besteden. Dan weten ze je te vinden wanneer ze er behoefte aan hebben.

Wanneer kinderen vertellen wat ze hebben gehoord, wees alert op drie dingen; angsten, misperceptie en vragen.

  1. Wanneer er angsten zijn: normaliseer deze gevoelens. Vertel dat er veel kinderen en zelfs volwassenen zijn die hetzelfde voelen. En dat het ook eng was. Ga niet sussen of zeggen dat ze niet bang hoeven te zijn; in dat geval voelen ze zich niet serieus genomen en zelfs niet veilig. En je wilt toch dat ze dit soort zaken met je blijven bespreken.
  2. Benoem alle helpende diensten. Verzeker kinderen ervan dat het leger, de politie en andere instanties er alles aan doen om de veiligheid te waarborgen. Probeer je kind vertrouwen in de mensheid mee te geven.
  3. Highlight afstand. Om angsten in goede banen te leiden is het goed om te benadrukken dat er nog enige afstand is tussen de locatie van terrorisme of dreiging daarvan. Sommige kinderen zien niet in of het betreffende land de volgende plaats is of een ander continent. Eventueel kun je er een wereldkaart of wereldbol bij pakken. Ik besef me dat ten tijde van dit schrijven de terreurdreiging in Brussel zeer nabij is. Eerlijkheid is belangrijk. En je kunt teruggrijpen en versterken dat er veel hulpdiensten zijn.
  4. Benadruk de zeldzaamheid van deze gebeurtenissen. Op dit moment is het het veel in het nieuws, toch is het goed om ons bewust te zijn van de zeldzaamheid van dit soort gebeurtenissen.
  5. Herinner kinderen eraan dat de meeste mensen goed zijn. Ondanks dat er nu terroristen in het nieuws zijn die geweld gebruiken, zijn de meeste mensen goed. Benadruk dat van alle mensen in de wereld, de meeste geen terroristen zijn. De meeste mensen lossen conflicten op in vrede.
  6. Stel misvattingen subtiel bij. Wanneer kinderen generaliserende uitspraken doen; bijvoorbeeld dat alle moslims gewelddadig zijn, grijp dit moment dan aan als een leermoment. Je kunt kinderen dan leren over vooroordelen en vertellen dat terroristen geweld gebruiken en mensen bang maken. Daarentegen zijn bijna alle moslims vredevol.
  7. Wanneer kinderen er grapjes over maken: vertel dan dat jonge kinderen het concept dood nog niet snappen en ook niet dat onschuldige mensen worden gedood. Versterk op dat moment dat geweld niet iets is om om te lachen en dat het verdrietig is dat mensen worden gedood.

Als er vragen worden gesteld.

  1. Luister naar de angsten in hun vragen. Wanneer kinderen vragen:’ Zou dat hier kunnen gebeuren? ‘Antwoord dan niet ‘gewoon’ met nee, maar benadruk welke mensen er allemaal aan het werk zijn om onze veiligheid te waarborgen. Maak hier een lijst van: politie, leger, de minister-president, diplomaten, de veiligheidsdienst etc. Wanneer kinderen (dat zullen vooral de iets jongere kinderen zijn) deze lijst zelf aanvullen met superhelden; prima!
  2. Help kinderen vanaf 8 jaar om actie te ondernemen. Kinderen vanaf deze leeftijd zullen moeite hebben met de onrechtvaardigheid op de wereld en willen wellicht iets doen. Zij willen meewerken aan een betere wereld. Bekijk terplekke wat de kinderen kunnen bijdragen (welke goede doelen kunnen worden gesteund en welke acties kunnen hieraan bijdragen). Zorg ervoor dat kinderen zich krachtig voelen door iets te doen.

 

 

 

 

VERLANGLIJSTJE VAN EEN KIND IN DE ROUW: WAT KUN JE DOEN?

 

Sinterklaas cd

Wat zou er staan op het Sinterklaasverlanglijstje van een kind dat rouwt? Misschien is er wel een gelovig kind dat al kan schrijven: en dit kind schrijft op zijn lijstje zet dat hij zijn vader terug wil. Of dat zijn ouders weer bij elkaar komen. En dan waarschijnlijk opgeschreven onder het spectaculaire speelgoed dat hij ook wil hebben. Want dat zijn kinderen: ze lijken de rouwbeleving in en uit te gaan, ze rouwen in stukjes.

Jongere kinderen zeggen het misschien spontaan of vragen het daadwerkelijk aan Sinterklaas. Er zullen ook kinderen zijn die het denken en niet durven zeggen. Die aanvoelen dat het moeilijk is voor hun ouders of directe omgeving.  En oudere kinderen snappen natuurlijk dat de overleden persoon niet meer terug kan komen, maar feestdagen kunnen extra dat gevoel van gemis activeren; bij kinderen én bij volwassenen.

Stille verlangens, uitgesproken verlangens. Er spreekt een behoefte uit. Kinderen zoeken de verbinding met hoe het vorig jaar was, hoe het was voordat hun levensverhaal voorgoed veranderde. Dat mama altijd pepernoten bakte en nu oma. Maar dat gaat toch anders. Of dat je kleine broertje op 5 december altijd al een uur voor het raam stond te kijken of hij Piet aan zag komen. Wiebelend van spanning. Dit jaar staat hij er niet meer. Of dat kinderen Sinterklaas twee keer vieren omdat hun ouders gescheiden zijn.

Het kan zijn dat een kind niets laat merken, zeker als er tijdens het vieren een feest meer mensen zijn. Een kind wil zijn kwetsbaarheid niet tonen maar kan het van binnen heel moeilijk hebben. En uiteraard willen ze ook gewoon plezier hebben en cadeautjes ontvangen. Hieronder zet ik een aantal tips uiteen voor het vieren van Sinterklaas wanneer er veel veranderd is in het gezin of in de directe omgeving. Deze tips zijn ook van toepassing in klassen en groepen.

In het gezin: 

  1. Leg een kind uit hoe jij je voelt. Het tonen van oprechte gevoelens is belangrijk. En daarbij leg je uit dat dit niet door hem komt, maar door de situatie. Door de eigen gevoelens te tonen en uit te leggen geef je kinderen het goede voorbeeld.
  2. Vertel een kind dat zijn gevoel er mag zijn. Kinderen kunnen blij zijn omdat ze een mooi cadeau krijgen en kort daarna heel verdrietig zijn; op dat moment voelen ze de pijn van het gemis. Benadruk dat dit mag en dat het erbij hoort. Ook kan het zijn dat kinderen zich heel blij voelen en bijvoorbeeld niet hoeven te huilen. Hier kan dan schuldgevoel bij komen kijken. Maak kinderen duidelijk dat ze blij kunnen zijn en plezier kunnen hebben. Dit doet niets af aan hun gemis.
  3. Bekijk wat werkt voor een kind en de omgeving (familie). Voel je niet verplicht om aan alles mee te doen. Een ieder rouwt op eigen wijze en het verschilt wat goed voelt. Blijf bij jezelf. En kijk goed naar de voorkeuren van een kind.
  4. Houdt zoveel mogelijk vast aan tradities die gewoon zijn in het gezin. Dit geeft kinderen houvast en veiligheid. Tevens zullen ze de warmte van het samenzijn tijdens het Sinterklaasfeest ervaren. Ook als er verdriet is. Het doorleven van de pijn is een belangrijk element in de rouwverwerking.

In de klas: 

  1. Benoem het verlies in de klas. En geef aan dat het voor het betreffende kind een moeilijke tijd is. Dat tijdens feestdagen het gemis extra pijnlijk kan zijn.
  2. Doe iets samen met de klas. Laat de kinderen eventueel een gedicht maken voor het kind. Of een andere tekst bedenken op een bekende Sinterklaasmelodie.
  3. Bedenk met de klas een ritueel. Wanneer een kind uit de klas is overleden, dan kan de klas een ritueel bedenken om het kind te gedenken. Even stil zijn met z’n allen voorafgaand aan het feest bijvoorbeeld. Er kan een kaarsje branden, iets voorgedragen worden.
  4. Geef als leerkracht een kleine krachtgever aan het kind. Bijvoorbeeld een kaart met kleine tekst, een mooie steen etc. Zie ook hieronder bij wat je het kind kunt geven.

Dingen die je kunt doen of geven:

  1. Sta voorafgaand aan pakjesavond met z’n allen stil bij het verlies van een dierbare. Er kunnen een paar mooie woorden gezegd worden. Eventueel in dichtvorm.
  2. Maak met de kinderen een Sinterklaaslichtjeshouder, bijvoorbeeld van een oude jampot. Dit lichtje kan branden bij de foto van diegene die er niet meer is.
  3. Geef het kind in de schoen of op pakjesavond een cadeau wat een onderdeel kan zijn in het rouwproces. Bijvoorbeeld een fotolijstje (eventueel met versiersels om zelf te versieren naar eigen smaak), een medaillon met foto, een herinneringskoffertje, een dagboek. Uiteraard zit dit cadeautje tussen andere luchtigere cadeautjes die het kind wil hebben. Echter, zo’n specifiek cadeau geeft het kind erkenning en vertelt dat het gemis er mag zijn. Ook tijdens gezellig samenzijn; het wordt niet vergeten.
  4. Geef het kind een steun gevend gedicht; dit kan ook uit ‘ Sinterklaas’ zijn naam.
  5. Geef het kind een bijzondere edelsteen; bijvoorbeeld de granaat, de heliotroop en de onyx. Stop dit in een mooi doosje met een uitleg erbij.
  6. Geeft het kind de chocoladeletter van diegene die er niet bij is. Misschien beladen maar ook mooi. Helemaal als je een hele speciale kiest, mooi versierd.

Vandaag in de klas; stilte en gesprekken

Weekendkring

Vanmorgen tijdens de weekendkring. Op mijn vraag of de kinderen iets wilde vertellen over het weekend, kwam daadwerkelijk ieder kind met een verhaal over Sinterklaas of de Pieten, of een schoencadeau. Fijn, kinderen van 4 en 5 jaar die alleen Sinterklaas als trending topic hebben ervaren.

Tekening in detail

Vorig schooljaar bij de aanslag op Charlie Hebdo was het anders. Een jongen van toen zes jaar tekende tot in detail de aanslag na. Hij had het gezien op het nieuws, vertelde erover aan de tekentafel en kon precies vertellen waar de schutter stond. Ik had met de kleuters die toen aan die tafel zaten een fijn gesprek. Hij tekende een sombere tekening, maar wat was het fijn dat een meisje naast hem  een vrolijke felgekleurde bloem tekende. Donker naast licht. Iets waar we verdrietig van werden en een tekening wat vrolijkheid in ons naar boven bracht.

Bidden voor vrede

Deze ochtend deed ik in de kring de kaars aan en ik vertelde de kinderen dat ik graag wilde bidden over vrede. Want er zijn delen op de wereld waar het oorlog is; sommige kleuters zag ik knikken. De kinderen zeiden de zinnen na en het voelde fijn. De sfeer was goed. Er was aandacht voor datgene wat belangrijk is op dit moment, zonder dat ik expliciet hoefde te benoemen wat er zich op vrijdag 13 november heeft afgespeeld. Maar in mijn hoofd was het duidelijk aanwezig.

Ruimte scheppen

Een leerkracht van groep 7/8 sprak ik na schooltijd. Zij had een mooi en open gesprek gehad met haar leerlingen. Er was een goede sfeer. En soms werd er een moeilijke vraag gesteld. Waarop de desbetreffende leerkracht kon antwoorden met stilte, want leerlingen denken hardop en vallen elkaar bij. Wat de leerkracht deed was ruimte scheppen en bijsturen waar nodig.

Leren voor het leven

Een goede vriendin van mij geeft les in groep 7. Ook zij gaf aan lang gesproken te hebben met kinderen. Voorafgaand aan het gesprek liet zij het Zapp weekjournaal zien. Daarna volgde het gesprek als vanzelf. Een islamitisch meisje in de klas gaf aan dat dit niet haar geloof is. Gevoelens werden geuit. En wat mooi dat dit in een groep met relatief jonge kinderen,  onze toekomst, uitgesproken kan worden. Dit is leren voor het leven.Toen er weer gerekend moest worden gaf een jongen aan moeite te hebben. Het kostte hem klaarblijkelijk moeite om te schakelen.

Een eetlepel samenzijn

Dit zijn slechts enkele voorbeelden van hoe het eraan toeging in de klassen vandaag. Bijzonder. De kracht van kinderen wordt maar weer eens duidelijk. En dit leren wat we nu doen is leren voor het leven. Iets wat niet alleen vandaag gebeurt maar waar we eigenlijk elke dag mee bezig zijn. En ik? Van de week ga ik met mijn kleuters een recept voor vrede maken. Een eetlepel samenzijn, een theelepel knuffels etc. Voor mij voelt het goed, en de kleuters in mijn klas zijn onbewust bezig met een onderwerp dat we niet vaak genoeg kunnen benoemen: vrede!