Wat een prachtige dichtbundel is dit. Een kinderboek dat tevens zeer geschikt is voor jongeren en volwassen. Geschikt voor de bovenbouw van de bassischool en ook zeker voor het VO. Ook kan ik me voorstellen dat je dit boek als een erkennend cadeau aan iemand wilt geven. De titel geeft direct helder aan wat het hoofdonderwerp van deze dichtbundel is. En dan, terwijl je het boek openslaat, kom je grote verscheidenheid aan onderwerpen in dichtvorm tegen. De illustraties zijn ondersteunend aan de tekst en tevens kunstwerkjes op zich. Een prachtig geheel! In deze boekbeschrijving geef ik een omschrijving over de inhoud waarbij ik de onderverdeling die de schrijfster maakte, volg. Ik geef symboolzinnen uit de gedichten weer en ik hoop dat dit een uitnodiging is om alle gedichten zelf te lezen. Ik sluit af met een aantal tips voor in de klas.

Rouwfasen

Op basis van de rouwfasen van Elisabeth Kübler-Ross is er een mooie ordering aangebracht in de gedichten. Deze ordening benadrukt mijns inziens niet dat een rouwproces in voorspelbare fasen verloopt: wel erkent het de verscheidenheid aan emoties en gedragingen tijdens het integreren van een verlies in het levensverhaal. Het geeft herkenbare elementen aan in een vaak zo ongrijpbaar proces. Het is de schrijfster gelukt om intense emoties en het heen-en-weer-slingeren tussen verlies en verder leven krachtig te benoemen.

Ontkenning

Eén van de gedichten horend bij dit deelonderwerp beschrijft het hoofdkussen. En hoe het kind dit kussen opschudt en een kuiltje maakt waar het altijd hoorde, wacht en tenslotte huilt. Een ander gedicht beschrijft de symbolische muur die in het hoofd gebouwd is. Een krachtige metafoor die in deze dichtvorm wellicht erkennend kan werken voor een kind of jongere.

 Ik heb een muur in mijn hoofd gebouwd

Achter die muur zit jij:

jouw huid, jouw lach, jouw handen.

Woede

De vier gedichten binnen het thema woede laat de hulpeloosheid en het verdriet zien die onder de woede zitten. In het gedicht ‘Zo ruikt het’ wordt deze woede en pijn geactiveerd door de geur van tomatensoep.  En het gedicht ‘onbeleefd’ maakt op scherpe wijze bespreekbaar dat mama niets terugzegt wanneer  het kind woorden en zinnen uitspreekt richting de foto. Mooi om met kinderen en jongeren te bespreken waar je met je woorden van gemis naar toe kunt.

‘Je zegt alweer niets terug.

Weet je nog dat je me leerde

hoe onbeleefd dat is?‘

Onderhandelen

Het gedicht ‘contact’ vind ik zo treffend. Want hoe troostend en verbindend kan het zijn om de stem op de voicemail te horen.  De andere gedichten in dit onderdeel maken de innerlijke gedachten en dilemma’s bespreekbaar. De beelden ondersteunen dit op krachtige wijze.

‘En net als iedereen was ik blij

om je stem even te horen.’

Depressie

De vijf gedichten weergegeven bij depressie laten een prachtige verscheidenheid zien in gevoelens die kunnen komen kijken bij een ingrijpend verlies. Prachtig is het gedicht ´Kluts’. Over woorden door elkaar halen. Met als besluit van dit kort maar krachtige gedicht: ‘ik rouw van jou’. Voor mij zijn dit realiteit en gevoel door elkaar gehusseld. En misschien wel heel erg waar.

Zeg ik bij je foto:

‘ik rouw van jou’.

Aanvaarding

In dit onderdeel van het boek komt er meer licht in de kleuren van de illustraties. De titels van de gedichten zijn stuk voor stuk Gouden levenslessen die voor een hele klas een prachtige starter kunnen zijn voor meer verdieping over de dood, rouw en verlies. Het gedicht ‘Over de dood’ laat in de zinnen heel krachtig zien hoe ongrijpbaar het concept van de dood eigenlijk is. En tegelijkertijd bieden deze zinnen een mooi beginpunt voor een gesprek over de dood. Het gedicht ‘Oppakken’ geeft ons een werkwoord dat als een metafoor dient voor het verder leven. En dan verder leven met het verdriet: weliswaar nu niet meer in één brok maar in kleine stukken die op te pakken zijn.

‘Ze wegen minder zwaar

Ze lijken minder eng

Ik geloof dat ik

Een stukje verder ben’

Bloem  

Dit gedicht benadrukt voor mij de verbinding met jezelf. De hoofdpersoon plukt een bloem voor ‘mam’. Maar deze bloem kan niet meer gegeven aan worden aan ‘mam’. De bloem is voor de hoofdpersoon zelf. En de illustratie bij het gedicht is een prachtige weergave van een band die altijd blijft bestaan. Over de grens van leven en dood heen.

‘Dus pakte ik de bloem op

Rook er even aan

Nam ‘m mee

Voor mezelf, mam’

Erkenning

De kracht van deze gedichtenbundel is de erkenning voor gevoelens, gedachten en gedrag die bij rouw kunnen horen. Kinderen, jongeren en volwassenen kunnen herkenning geven aan hun eigen levensverhaal door een link te voelen met een gedicht. En tegelijkertijd bieden deze gedichten een haakje voor iedereen om meer te leren over de dood, rouw en verlies. En om aan te haken met persoonlijke ervaringen. Een absolute verrijking voor de schoolbibliotheek en een starter voor Gouden levenslessen.

Tips voor in de klas

• Psycho-educatie. Het kan waardevol zijn om dit boek te omlijsten met een stukje kennis over rouw. Dit hoeft niet met al te veel woorden. En kan ook eventueel later worden aangevuld. Ligt helemaal in de context waarin je dit boek centraal stelt. Wanneer je meer vertelt over de rouwfasen van Kübler -Ross, kun je benadrukken dat dit door elkaar heen kan lopen en dat het geen opeenvolgend proces hoeft te zijn.
• Symbooltaal. Het kan mooi zijn om met een kind de mooiste of meest herkenbare zinnen uit de gedichten op mooie briefjes te schrijven. Deze kun je weer waarborgen in een mooie envelop, doosje of in het Rouwpaspoort.
• Gedichtenroutine. Besteed je in de klas aandacht aan gedichten, of heb je misschien een gedichtenroutine waarbij je regelmatig een gedicht voorleest, kies dan ook zeker een gedicht uit dit boek.
• Afscheid. Een gedicht uit dit boek kan een onderdeel zijn van een afscheidsdienst of herdenkingsbijeenkomst.
• Herinnerplek. Zet een gedicht en bijbehorende illustratie centraal op een herinnerplek (dit kan thuis, in de klas of op een centrale plek in de school).